برنامه‌ریزی تحصیلی

با عینک مناسب به برنامه‌ریزی نگاه کنیم؛ برنامه‌ریزی صحیح رمز موفقیت افراد موفق است.

قطعا واژۀ برنامه‌ریزی به دفعات توسط مشاوران، معلمان و کارشناسان مربوطه به شما توصیه شده که به یک کلمۀ کاملاً آشنا برایتان تبدیل شده و در بسیاری از مواقع خیلی راحت از آن گذر می‌کنید بدون اینکه حسی نسبت به آن داشته باشید یا شاید تجربه تلخی از آن دارید به ویژه زمانی‌که موفق به این کار نشده‌اید.

چرا بعضی از دانش‌آموزان و داوطلبان کنکور با وجود تلاش و زحمت فراوان نتیجۀ خوبی نمی‌گیرند اما در مقابل دانش‌آموزانی هستند که تلاش کمتری دارند و موفق‌ترند؟! آیا این دانش‌‌آموزان هوش و استعداد بالاتری دارند یا مسئلۀ دیگری نیز مطرح هست؟

چرا اکثر افراد از برنامه‌ریزی گریزانند و حوصلۀ انجام این کار مهم را ندارند؟ چرا برنامه‌ریزی برای اکثر دانش‌آموزان و داوطلبان کنکور یک مسئلۀ پیچیده و کسل‌کننده است؟ سرنوشت دانش‌آموزانی که بدون برنامه مطالعه می‌کنند چیست؟

چرا اکثر دانش‌آموزان نمی‌توانند از پسِ برنامه برآیند و آن را اجرا کنند؟ آیا مشکل از برنامه است، برنامه بسیار سنگین و طاقت‌فرساست که مناسب دانش‌آموز نیست یا مشکل از دانش‌آموز است که بیش از حد تنبلی می‌کند و نمی‌خواهد و درنتیجه نمی‌تواند اجرا کند؟  شاید هم دانش‌آموز برنامه‌پذیر نیست و اعتقادی به آن ندارد؟ می‌گوید هر چه پیش آمد خوش آمد. برای پاسخ به این سوالات در ادامه با من همراه باشید.

فرایند برنامه‌ریزی فقط مختص درس و کتاب و کنکور نیست، شما برای موفقیت در هر زمینه‌ای (ورزش، سلامت روحی و جسمی، هنر، ازدواج، کسب مهارت شغلی و غیره) به برنامه‌ریزی نیاز دارید، حال درس و کنکور یکی از مهم‌ترین آن‌ها و مسئلۀ اصلی دانش‌آموزان است. بنابراین ابتدا دربارۀ اصول کلی برنامه‌ریزی صحبت می‌کنم و سپس در ادامه دربارۀ برنامه‌ریزی تحصیلی یا درسی به ویژه برای کنکور خواهم گفت که موضوع اصلی ما در اینجاست.

شما با رعایت و انجام سه بایدِ زیر یقیناً در زمینۀ برنامه‌ریزی به یک فرد دیگری تبدیل خواهید شد و همواره حس بسیار خوب، عالی و مثبت نسبت به این واژه خواهید داشت.

اول باید؛ به برنامه‌ریزی اعتقاد داشته باشید و برنامه‌پذیر باشید.

شمایی که در حال خوندن این مطلب هستید یقیناً به برنامه‌ریزی و تاثیر آن در موفقیت باور دارید اما برای اینکه اعتقادتان به این موضوع راسخ‌تر شود کافیست بگویم بروید ببینید چه فرد موفقی بدون برنامه‌ریزی توانسته است به موفقیت برسد. مطمئنم پیدا نخواهید کرد زیرا تجربه نشان داده است که شرط موفقیت در هر زمینه‌ای مستلزم داشتن برنامه‌ای مدون در آن زمینه هست. شما برای موفقیت تحصیلی نیز به یک برنامۀ مدون، صحیح و حساب‌شده نیاز دارید.

دوم باید؛ با توجه به اصول علمی برنامه‌ریزی، اقدام به برنامه‌ریزی کنید.

اصول علمی یعنی چه؟ ساده بگم، یعنی یک سری قوائدی که بر اساس روش علمی؛ مشاهده، تجربه، آزمون و خطا توسط دانشمندان و پژوهشگران آن حوزه (در اینجا حوزۀ مشاوره، روانشناسی یادگیری و برنامه‌ریزی) تدوین شده است.

حال اصول علمی برنامه‌ریزی چیست؟

۱- هدف یا اهداف خود را به درستی تعیین کنید، چشم‌انداز خود را مشخص کنید.

۲- اولویت‌بندی کنید. اول به سراغ هدفی بروید که برای شما از همه مهم‌تر است.

۳- وضعیت‌سنجی کنید. وضعیت کنونی خود را در هر هدفی که دنبال می‌کنید مشخص کنید. از این کار نترسید و با خودتان روراست باشید.

۴- با توجه به اهداف تعیین شده، اولویت‌بندی آن‌ها و تعیین وضعیت کنونی خود به تعیین گام‌های عملی برنامه بپردازید، به عبارتی یک نقشۀ راه دستیابی به اهداف ترسیم کنید.

توجه کنید رعایت ترتیب اصول فوق برای یک برنامه‌ریزی درست و بدون نقص ضروری است. بعضاً مشاهده می‌شود افراد بدون رعایت سه اصل اول مستقیماً وارد گام چهارم می‌شوند و به همین دلیل در همان ابتدای اجرای برنامه خسته و بی‌انگیزه می‌شوند.

سوم باید؛ به درستی، مجدانه، سرسختانه و هوشمندانه اقدام به اجرای برنامه کنید.

طبق اصول چهارگانه برنامه‌ریزی کردید، باشد، آفرین بر شما، اما هم‌اکنون زمان اجرای برنامه هست. شک نکنید اگر درست و با توجه به اصول فوق برنامه‌ریزی کرده‌اید این اطمینان را به شما می‌دهم که در اجرای آن موفق و سربلند خواهید بود. با این حال جدیت و پشتکار در هر کاری لازم است تا به هدف تعیین شده در برنامه برسید. هوشمندانه از آن جهت که بدانید در کجای اجرای برنامه قرار دارید، چه میزان از برنامۀ خود را پیش برده‌اید و به کجا می روید، هدف را گم نکرده باشید. در هنگام اجرا به برنامه شک نکنید و مصمم باشید اما در عین حال انعطاف‌پذیر نیز باشید. به ارزیابی عملکرد خود بپردازید و در صورت مشاهدۀ اشکال و نقص در اجرای برنامه به اصلاح آن بپردازید.

در اینجا می خواهم جهت درک بهتر برنامه‌ریزی و عملیاتی کردن آن برای شما دانش‌آموزان و داوطلبان کنکور، این فرایند را با توجه به اصول فوق به سه مرحلۀ زیر تقسیم کنم:

مرحلۀ اول: قبل از اجرای برنامه

اهداف خود را به درستی انتخاب کنید و با توجه به آن برنامه‌ریزی کنید

قبل از اجرای برنامه باید آن را بنویسید و تنظیم کنید. قرار است چه چیزی را اجرا کنید؟ برنامه را، پس آن را بنویسید. می‌پرسید چگونه؟ چشم‌انداز و اهداف خود را تعیین کنید و مشخص کنید در چه بازۀ زمانی می‌خواهید به آن برسید؟ اهداف کوتاه مدت و بلندمدت خود را تعیین کنید. مشخص کنید برای چه هدف یا اهدافی مبارزه می‌کنید سپس برای رسیدن به اون هدف برنامه‌ریزی کنید. این یکی از اصول برنامه‌ریزی بود که در بالا به آن اشاره کردم. شما باید بدانید که به چه سمتی حرکت می‌کنید و قرار است چه مسافتی را در چه مدت زمانی طی کنید. مشخص کنید که در نهایت قرار است چه وزنه‌ای را بلند کنید تا از رقیب جلو بزنی. وزنۀ ۱۰۰ کیلویی؟ ۱۵۰ کیلویی؟ ۲۰۰ کیلویی؟ کدام‌یک؟ تا حد ممکن مشخص کنید در طول مسیر با چه مشکلاتی مواجه هستید تا هنگام برخورد با این مشکلات در زمان اجرای برنامه کم نیاورید. وقتی هدف شما قبولی در رشته پزشکی یا مهندسی در یک دانشگاه برتر هست تکلیف مشخص هست، وزنِ هدفتان را مشخص کرده‌اید، شما باید تمام منابعی که از طرف سازمان سنجش برای کنکور اعلام شده چندین بار و به طور منسجم مطالعه کنی. هدف اصلی مشخص است می‌ماند تعیین اهداف کوتاه مدت و اولویت‌بندی، به عبارتی نوشتن جزئیات برنامه با توجه به بازۀ زمانی که در اختیار دارید. برنامۀ ماهانه، هفتگی و روزانه را با توجه به اهداف تعیین شده بنویسید.

ببینید بچه‌ها، هدف به شما انگیزه خواهد داد. اگر به درستی و با توجه به توانایی‌هایتان و شناختی که از خود دارید (خودشناسی) هدف خود را انتخاب کرده‌اید مطمئن باشید از پسِ برنامه برمی‌آیید و در طول اجرای آن به راحتی مشکلات احتمالی را کنار خواهید زد.

 برای اهدافتان ارزش‌گذاری کنید مخصوصاً برای هدف نهایی. ارزش مادی و معنوی اهدافتان را مشخص کنید. این مورد انگیزۀ شما را چندین برابر خواهد کرد. چرا پزشکی؟ چرا داروسازی؟ چرا مهندسی؟‌ چرا معلمی؟‌ چرا حسابداری؟ چرا مدیریت؟ چرا پرستاری؟ چرا ریاضیدان؟ اگر با دلیل محکم و با توجه به توانایی‌هایتان اهدافتان را تعیین و ارزش‌گذاری کرده باشید شک نکنید که در حال برنامه‌ریزی دقیق و حساب‌شده‌‌‌ای هستید.

مرحلۀ دوم: اجرای برنامه

حرف بدون عمل شما را به موفقیت نخواهد رساند

گرچه معتقدم یک برنامۀ خوب که بر اساس اصول علمی برنامه‌ریزی و آنچه در مرحلۀ اول به آن اشاره کردم تهیه شده باشد اجرای آن راحت‌تر و امکان‌پذیرتر هست اما شرط کافی برای موفقیت نیست. شرط کافی عمل درست، سرسختانه، مجدانه، به موقع و هوشمندانۀ برنامه است که در بایدِ سوم به آن اشاره کردم. در هنگام اجرای برنامه به موارد زیر دقت کنید تا محکم و بدون نگرانی از پسِ آن برآیید:

هیچ‌گاه اهداف و ارزش‌های تعیین شده در مرحلۀ اول را فراموش نکنید. گفتیم هدف انگیزه می‌آفریند و انگیزه هم نیروی محرکۀ شماست که شما را یه سمت هدفتان سوق می‌دهد.

ابزار لازم را برای انجام برنامه تهیه نمایید. منابع مطالعاتی مناسب، مکان و میز مطالعۀ مناسب و سایر ابزار آموزشی دیگر.

عجله نکنید. اگر با توجه به توانایی‌های خود برنامه‌ریزی کرده‌اید حتماً به تمام برنامه خواهید رسید. عجله سبب اضطراب، استرس و نگرانی می‌شود که در کیفیت مطالعۀ شما اثر بسیار منفی دارد و ادامۀ مطالعه را سخت و سبب دلسردی شما می‌شود.

در اجرای برنامه با خودتان روراست باشید و نظم را به شدت رعایت کنید. نظم، کلیدی‌ترین نیاز برای اجرای برنامه است.

تا آن‌جا که امکان دارد شرایط روحی و جسمی خود را برای انجام یک مطالعۀ خوب آماده کنید. نگران حوادث غیر منتظره نباشید و بدانید که این حوادث در زندگی هر شخصی اتفاق می‌افتد.

تمرکز در مطالعه داشته باشید و از تمام عواملی که سبب برهم زدن تمرکز می‌شود بپرهیزید. نگران این نباشید که به برنامه می‌رسید یا نه، چون خودِ این موضوع تمرکز شما را به هم خواهد ریخت.

میزان عملکرد خود را در دفتر یا کتاب برنامه‌ریزی یادداشت کنید.

مرحلۀ سوم: پس از اجرای برنامه

ارزیابی عملکردتان، ادامۀ مسیر را هموارتر و امن‌تر خواهد ساخت.

در این مرحله عملکرد و چگونگی برخورد و اجرای برنامه را زیر ذره‌بین ببرید و مورد ارزیابی دقیق قرار دهید. صرفاً مطالعه کردن و یادداشت کردن میزان و ساعت مطالعه در داخل دفتر برنامه چنگی به دل نمی‌زند. باید میزان آموخته‌های خود را مورد سنجش قرار دهید تا تکلیف ادامۀ مسیر برای رسیدن به اهداف تعیین شده مشخص شود و اگر نیازی به اصلاح برنامه بود انجام شود. اینکه شاید بخواهید ساعات مطالعه را افزایش دهید، مکان مطالعه را تغییر دهید، منابع کمک آموزشی را تغییر دهید و مواردی از این قبیل. خلاصه نقاط قوت و ضعف خود را هم در مطالعه و هم در عوامل موثر برآن شناسایی کنید و متناسب با آن برنامه را اصلاح نمایید.

امیدوارم این مطلب دیدگاه شما را نسبت به برنامه‌ریزی تغییر داده باشد و انگیزۀ لازم را برای این کار ایجاد کرده باشد. شاید بپرسید اجرای تمام مراحل برنامه‌ریزی کاری زمان‌بر و تخصصی است. بله همین‌طور هست. من انتظار ندارم که شما با خوندن این مقاله به تمام آنچه که در اصول فرایند برنامه‌ریزی گفتم تسلط داشته باشید و تبدیل به یک برنامه‌ریز حرفه‌ای شده باشید، ولی انتظار این است که بدانی برنامه‌ریزی یک فرایند است، اصولی دارد، بخشی از مطالعۀ شما به حساب می‌آید و برای آن باید وقت و انرژی صرف کنید. اگر خودت را خوب می‌شناسی، نقاط قوت و ضعف خود را خوب می‌دانی، در تعیین و شناخت اهداف مشکلی نداری، ارزش‌هایت رو خوب می‌شناسی و به آن پایبند هستی، در اجرا و ارزیابی برنامه مشکلی نداری، بسم‌الله شروع کن به برنامه‌‌ریزی. یقین دارم موفق خواهی شد.

 اگر در هر یک از موارد فوق سوال یا مشکل داشتی، تیم برنامه‌ریز ما همراه با کتاب «برنامه‌ریزی و یادگیری با روش سوپرممو» آمادۀ کمک به شما عزیزان هستند. در این کتاب زمینه را برای رعایت تمام اصول برنامه‌ریزی تحصیلی و به ویژه کنکور مهیا کرده‌ایم و مخصوصاً به مهم‌ترین دغدغۀ یک دانش‌آموز و داوطلب کنکور که نگران فراموشی آنچه قبلاً خوانده است و استرس چند بار مرور و تکرار مطالب را دارد، پاسخ داده شده است. در این کتاب کاری کرده‌ایم که بتوانید چندین دورِ خفن کل مباحث کتاب‌ها را بخونید. جهت دریافت کمک روی دکمۀ درخواست برنامه‌ریزی تحصیلی کلیک و فرم خواسته شده را تکمیل و ارسال کن.